18 april 2016

Het groepsgevoel



Hebzucht is uit. Empathie is in. Zo begint het boek van Frans de Waal 'Een tijd voor empathie'. We hebben een aardverschuiving doorgemaakt in de samenleving. De crisis van 2008 heeft ons flink door elkaar geschud.

In een dergelijke moeilijke tijd grijpen mensen terug naar een aloud overlevingsmechanisme: ons sociale overlevingsmechanisme. Net als de muskusossen in een ijzig Siberië of de pinguïns in Antarctica, die bescherming zoeken tegen de kou in de groep door tegen elkaar te gaan staan, zoeken we elkaar op en reiken we elkaar de hand in tijden van slechtere omstandigheden.

 

Een egoïstische daad?

 

De groep is veilig, maar om daarbinnen te functioneren moeten we een beroep doen op ons sociale vaardigheden. Dat doet vermoeden dat onze sociale handelingen zelfzuchtige handelingen zouden zijn. Dat we reiken naar een ander in dienst van onze eigen overlevingsdrang. Dit gaat misschien op in bepaalde gevallen, maar niet altijd, zo stelt De Waal. Eigenschappen die we vanuit onze evolutie hebben gevormd hoeven niet altijd gebruikt te worden voor het doel waarvoor het oorspronkelijk bedoeld is. Niet altijd denken we 'What's in it for me?'. Zoals wanneer een willekeurige voorbijganger een kind redt uit het water. 'Geëvolueerde neigingen zijn een essentieel onderdeel van onze psychologie, en wij hebben de vrijheid om ze te gebruiken zoals het ons uitkomt.' aldus De Waal.

Ook Paul van Lange, hoogleraar sociale psychologie aan de Vrije Universiteit, onderschrijft dit: 'Uit onderzoeken naar samenwerking blijkt dat de mens snel geneigd is meer te doen voor een ander of een groep dan hij als beloning voor dat sociale gedrag terug kan verwachten. Hij is coöperatiever dan uit eigenbelang te verklaren is.' Onze empathische gevoelens zijn dus écht, en niet louter daar als kil overlevingsmechanisme.

 

Survival of the kindest

 

De groep is dus een belangrijke manier om te overleven. En empathie en sociale vaardigheden zijn belangrijke instrumenten om bij de groep aan te kunnen sluiten. Sterker nog, hoe sterker de social skills van de groepsleden, hoe sterker de groep.

Zo concludeerde ook Google, die al jarenlang onderzoek doet onder haar eigen medewerkers met als doel dusdanige werkomstandigheden te scheppen dat het leven bij Google beter en productiever wordt. Eén van de grootste raadsels was hierbij teamgedrag. Hoe stel je een perfect team samen? 180 teams werden hiervoor onder de loep gelegd. Had het te maken met gezamenlijke interesses? Of juist diversiteit? Lag het aan de intelligentie van de deelnemers?

 

Collectieve intelligentie

 

Vooral dat laatste bleek niet uit te maken. Het ging niet om hoger of lager opgeleide groepsleden, maar juist om de intelligentie van de gehele groep. De onderzoekers van Google kwamen erachter dat die collectieve intelligentie wordt bepaald door de manier waarop men met elkaar omgaat. De normen, niet de mensen, maken een team slim of niet. Bij alle sterke teams bleken altijd de volgende twee soorten gedrag voor te komen:

  1. Een 'evenredig distributie van gespreksbijdragen'; Oftewel: iedereen is ongeveer even lang aan het woord. Waarbij het niet zozeer van belang is dat iedereen even medebepalend is voor het eindresultaat, maar wel dat men wordt gehoord.
  2. Er heerst een 'hoge gemiddelde sociale sensitiviteit'; Oftewel: men voelt elkaars stemming haarfijn aan. De teamleden weten bijvoorbeeld meteen wanneer iemand zich buitengesloten voelt en zullen diegene weer erbij betrekken.

 

Goed voorbeeld doet volgen

 

Wat er dus toe doet is gehoord worden en sociaal fijngevoelig zijn als je deel uitmaakt van een team. Dit zorgt ervoor dat iedereen zich veilig voelt binnen de groep. Is dit gewoon een gelukkige samenloop van omstandigheden of kunnen deze team-eigenschappen gestuurd worden?

Uiteraard kan een teamleider niet de sociale fijngevoeligheid van een individu sturen. Maar hij of zij kan wel het goede voorbeeld geven, en een psychologische veiligheid binnen de groep creëren door zelf het goede voorbeeld te geven. Door bijvoorbeeld zichzelf te zijn, eerlijk te zijn over de eigen skills en zich niet beter voor te doen. En door iedereen aan het woord te laten, waarbij ook de introverte individuen worden gestimuleerd om hun zegje te doen. Door deelnemers uit te laten praten en onbevooroordeeld te reageren. Er zijn vele technieken om goed gedrag binnen teams te stimuleren. Hierbij kan een subtiel gebaar zoals herhalen wat de ander zegt of een schouderklopje grote gevolgen hebben.

 

Een groter lot

 

Wat onze beweegredenen ook mogen zijn, het is een enorme kracht om 'en groupe' te kunnen opereren en ook één van de voornaamste redenen dat wij als mens zo ontzettend goed overleven. Het is nodig dat we dit als mens onderkennen en omarmen (Zonder onszelf te verliezen uiteraard! Maar dit is stof voor een ander verhaal). Uitgaan van het goede in de mens is hierin cruciaal. Zoals De Waal Barack Obama citeert in de inleiding van zijn boek: 'Ik denk dat we het meer over ons empathietekort moeten hebben. Je ontwikkelt je ware mogelijkheden pas als je je lot verbindt aan iets wat groter is dan jezelf.'

Ja, laten we het er inderdaad over hebben. Graag verdiep ik me de komende periode verder in wat empathie betekent voor onze wijze van organiseren. Welke natuurlijke mechanismen komen voort uit onze groepsneigingen? Hoe uit dat zich in onze manier van samenwerken? Hoe zien onze economie en nieuwe businessmodellen op basis van vertrouwen er uit? Wil je zeker weten dat je deze artikelen ontvangt? Zorg dan dat je bent geabonneerd op onze Plan2design bericht en je ontvangt als vanzelf bericht van onze nieuwe blogs (max. 2x per maand).

 


Bronnen:

degroene.nl: De mens als sociaal Individu

decorrespondent.nl: Zet je schrap voor het gevaarlijkste idee ooit: de meeste mensen deugen

360: Googles zoektocht naar het perfecte team

Frans de Waal: Een tijd voor empathie


 

Lees ook eens Kuddedier of vrije vogel

Reacties